पितर-श्राध्द-पक्ष

पितर – पितृ (पा) - रक्षणे. पितर आपल्या कुलाचे रक्षण करतात. श्रद्धेने, पितरांना उद्देशून विधीवत्‌ हविष्यर्युक्त पिंडप्रदान इत्यादी कर्मे करणे याला श्राद्ध म्हणतात. जे पितरांना संतुष्ट करतात त्यांना पितरांचे आशीर्वाद मिळतात.

पितर आपल्या पुत्रादिकांना, आयुष्य, कीर्ती, बल, तेज, धन, पुत्र, पशू, स्त्री व आरोग्य देतात.

कलियुगात पितरांचे श्राद्ध करण्याचे महत्त्व कमी होत गेलेले आपल्याला दिसते. श्राद्धकर्म झाले नाही तर पितरांना प्रेतत्त्व येते. श्राद्ध न केल्यास आपले पितर आपल्याला दारूण शाप देऊन पितृलोकात किंवा प्रेतलोकात निघून जातात.

मनुष्याच्या कर्तव्यापैकी महत्वाचे कर्तव्य श्राध्द करणे आहे. त्रेतायुगात श्रीरामचंद्रप्रभू, द्वापरयुगात धर्मराज आपल्या वनवासाच्या कालात सुध्दा आपल्या पितरांचे श्राध्द करीत असत. कलियुगात आपल्या ऐपतीप्रमाणे आनंदाने हे कर्तव्य केल्याने एक वेगळ्या प्रकारची शांती मिळते हे निश्चित.